Þrjár borgir, einn bolli af espresso eða lyfseðill eða flugmiði. Í hverri verðkönnun berum við saman verð í Reykjavík, Kaupmannahöfn og Bratislava. Valið er ekki tilviljun.

Kaupmannahöfn er sá samanburður sem flestir myndu grípa til fyrst. Danmörk er norrænt grannríki, menningarlega náið Íslandi, en jafnframt aðili að Evrópusambandinu, innri markaðnum og tollabandalagi þess. Ef verð er lægra þar en á Íslandi liggur því beint við að spyrja hvort aðildin sjálf skipti máli.

Sá samanburður segir þó ekki alla söguna. Danmörk er eitt ríkasta land Evrópu og verðlag þar mótast meðal annars af háum launum, sköttum og sterkri kaupmáttarstöðu. Verðmunur milli Reykjavíkur og Kaupmannahafnar verður því ekki skýrður með ESB-aðild einni saman.

Þess vegna er Bratislava einnig höfð með. Slóvakía er, líkt og Danmörk, aðili að innri markaði og tollabandalagi ESB en tekjur og verðlag eru þar mun lægri. Landið notar jafnframt evru, ólíkt Danmörku og Íslandi. Sé vara dýrari í Reykjavík en bæði í Kaupmannahöfn og Bratislava verður erfiðara að afgreiða muninn með þeirri einföldu skýringu að Ísland sé ríkt og dýrt land.

Skýringuna er þá að finna í samspili margra þátta: virðisaukaskatts, tolla og annarra gjalda, flutningskostnaðar, gengis krónunnar, stærðar markaðarins og samkeppnisaðstæðna. Þar skiptir einnig máli að Ísland tekur þátt í innri markaðnum í krafti EES-samningsins en stendur utan tollabandalags ESB, sameiginlegrar viðskiptastefnu sambandsins og evrusvæðisins.

Samanburður þriggja borga sker ekki sjálfkrafa úr um áhrif ESB-aðildar. Hann hjálpar hins vegar til við að greina á milli þess sem rekja má til tekjustigs og landfræðilegra aðstæðna annars vegar og regluverks, gjaldmiðils og stöðu Íslands gagnvart Evrópu hins vegar.