Verðkönnun

Þrjár borgir, einn bolli af espresso, lyf eða flugmiði. Í hverri verðkönnun berum við saman verð í Reykjavík, Kaupmannahöfn og Bratislava.

Kaupmannahöfn er eðlilegur samanburður við Reykjavík. Danmörk er norrænt grannríki, menningarlega og efnahagslega náið Íslandi, en jafnframt aðili að Evrópusambandinu, innri markaði þess og tollabandalagi. Sé vara eða þjónusta ódýrari þar en á Íslandi vaknar því eðlilega spurningin hvort staða landanna gagnvart ESB eigi einhvern þátt í verðmuninum.

Svarið er sjaldnast einfalt. Danmörk er eitt tekjuhæsta ríki Evrópu og verðlag þar mótast meðal annars af háum launum, sköttum, húsnæðiskostnaði og sterkum kaupmætti. Verðmunur milli Reykjavíkur og Kaupmannahafnar verður því ekki skýrður með ESB-aðild einni saman.

Þess vegna er Bratislava einnig höfð með. Slóvakía er, líkt og Danmörk, innan innri markaðar og tollabandalags ESB en tekjur og almennt verðlag eru mun lægri. Landið notar jafnframt evru, ólíkt bæði Danmörku og Íslandi. Borgirnar þrjár gefa því ólíka samanburðarpunkta og hjálpa til við að greina á milli áhrifa tekjustigs, innlendrar stefnu og þeirra þátta sem tengjast evrópsku efnahagssamstarfi.

Verðmunur á milli borganna getur átt sér margar skýringar: virðisaukaskatt og önnur gjöld, tolla, flutningskostnað, gengi gjaldmiðla, stærð markaðar, launakostnað, samkeppni og reglur um viðskipti og dreifingu. Þar skiptir einnig máli að Ísland tekur þátt í innri markaði ESB í gegnum EES-samninginn en stendur utan tollabandalagsins, sameiginlegrar viðskiptastefnu ESB og evrusvæðisins.