Áður en tekin er stór ákvörðun sem getur haft áhrif á fiskveiðistjórnun, landbúnað, verðlag, stjórnskipuleg tengsl og stöðu Íslands í Evrópu vill fólk vita að hverju það gengur. Hvað myndi Ísland fá með aðild? Hvaða skuldbindingar myndi landið taka á sig? Hvernig yrðu viðkvæmir hagsmunir tryggðir?

Sýnið okkur niðurstöðuna. Sýnið okkur samninginn. Leyfið okkur að meta málið sjálf.

Það er ekkert athugavert við þá kröfu. Hún byggir á eðlilegri varfærni og ábyrgð.

Orðalagið „að sjá hvað er í pakkanum“ getur þó verið villandi. Það gefur til kynna að aðild að Evrópusambandinu (ESB) snúist um sérsniðna lausn fyrir Ísland, þar sem hagsmunum sé skipt fyrir aðra og niðurstaðan verði sérstakur íslenskur samningur. Þannig virka margir alþjóðasamningar, en aðild að ESB almennt ekki.

ESB er ekki markaðstorg þar sem hvert ríki fær sinn pakka. Samstarfið byggist á sameiginlegum reglum, réttindum og skyldum. Aðildarríkin njóta sömu grundvallarréttinda og bera sömu grundvallarskuldbindingar, þótt sérstakar sögulegar eða landfræðilegar aðstæður geti leitt til afmarkaðra sérlausna.

Meginviðfangsefnið er hvernig umsóknarríki aðlagast gildandi regluverki sambandsins og á hvaða tíma. Viðræður snúast einkum um framkvæmd, stjórnsýslulega aðlögun og aðlögunartímabil. Í sumum tilvikum koma einnig til sérstök ákvæði eða tímabundnar ráðstafanir, en meginspurningin er sjaldnast hvort reglurnar gildi heldur hvernig og hvenær þær taka gildi.

Ef aðild er fyrst og fremst metin eftir því hversu margar undanþágur eða sérlausnir nást fram er hætta á að kjarninn gleymist. Aðildarsamningur snýst ekki fyrst og fremst um undanþágur heldur um skilyrði þess að ganga inn í samstarfið.

Raunverulega spurningin er hvort réttindin, áhrifin og þátttakan sem fylgja fullri aðild séu þess virði að taka þátt í sameiginlegu regluverki sem Ísland fylgir nú þegar að verulegu leyti í gegnum EES-samninginn, en án atkvæðisréttar við mótun þess.

Það er flóknari spurning en „hvað er í pakkanum“ en hún er jafnframt sú sem umræðan um mögulega aðild Íslands að ESB ætti fyrst og fremst að snúast um.