Óvænt skilaboð - flugi frestað

Klukkan var rétt að verða sjö að morgni þegar þú gekkst að hliði C14 á Schiphol-flugvelli í Amsterdam.

Flugið til Reykjavíkur átti að fara í loftið klukkan 07:45.

Á skjánum stóð eitt orð:

Seinkun.

Engar frekari skýringar.

Tveimur tímum síðar hafði ekkert breyst. Um ellefuleytið kom tilkynningin sem enginn farþegi vill heyra:

Fluginu hefur verið aflýst.

Næsta lausa sæti heim var ekki fyrr en daginn eftir.

Þú fékkst samloku, vatnsflösku og óljós svör.

En þú hafðir á tilfinningunni að þú ættir rétt á meiru.

Og þú hafðir rétt fyrir þér.

Þegar farþegar stóðu einir

Fyrir tuttugu til þrjátíu árum var staðan allt önnur.

Þegar flugi var aflýst eða því seinkað réðst afstaða flugfélagsins oft meira af eigin viðskiptastefnu en af lagalegum skyldum.

Sum félög veittu aðstoð. Önnur ekki.

Farþegar gátu í sumum tilvikum leitað réttar síns fyrir dómstólum, en slíkt var tímafrekt, kostnaðarsamt og óvíst.

Á meðan gat kostnaðurinn við tafirnar verið verulegur: glataður vinnudagur, misst tengiflug eða ónýtt hótelbókun.

Það var farþeginn sem bar áhættuna.

Reglugerðin sem breytti stöðunni

Evrópusambandið taldi þetta óviðunandi.

Árið 2004 samþykktu Evrópuþingið og ráðherraráðið reglugerð nr. 261/2004 um réttindi flugfarþega.

Markmiðið var að tryggja að sama vernd gilti fyrir alla farþega á sameiginlegum evrópskum flugmarkaði.

Reglurnar kveða meðal annars á um:

rétt til aðstoðar þegar tafir verða,

rétt til hótelgistingar ef þörf krefur,

rétt til endurbókunar eða endurgreiðslu,

og í ákveðnum tilvikum rétt til staðlaðra bóta.

Í fyrsta sinn urðu þessi réttindi hluti af sameiginlegum lagaramma í stað þess að vera háð góðvild flugfélaganna.

Dómstóllinn sem styrkti réttindin

Saga reglugerðarinnar endaði þó ekki árið 2004.

Fljótlega risu ágreiningsmál um það hvernig ætti að túlka reglurnar.

Eitt mikilvægasta málið kom fyrir Evrópudómstólinn árið 2009.

Þar var spurt hvort farþegar sem sættu mjög löngum seinkunum ættu sama bótarétt og þeir sem urðu fyrir afbókun.

Dómstóllinn svaraði játandi.

Niðurstaðan varð sú að farþegar sem koma meira en þremur klukkustundum of seint á áfangastað geta, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, átt rétt á sömu bótum og ef fluginu hefði verið aflýst.

Þannig þróaðist rétturinn áfram eftir að reglugerðin hafði verið samþykkt.

Réttindi sem þarf að þekkja

Reynslan sýnir að margir farþegar nýta sér ekki réttindi sín.

Sumir vita ekki af þeim.

Aðrir gefast upp þegar flugfélag vísar til óviðráðanlegra aðstæðna eða hafnar kröfu í fyrstu atrennu.

Réttindi á pappír eru ekki alltaf réttindi í framkvæmd.

Þess vegna skiptir máli að fólk viti hvað reglurnar segja.

Hvað þetta þýðir fyrir Ísland

Ísland er bundið af þessum reglum í gegnum EES-samninginn.

Farþegi sem flýgur frá Keflavík nýtur því í meginatriðum sömu verndar og farþegi sem flýgur frá Amsterdam, París eða Kaupmannahöfn.

Ísland tók hins vegar ekki þátt í samþykkt reglugerðarinnar árið 2004 og situr ekki við borðið þegar Evrópusambandið ræðir breytingar á henni.

Þannig nýtur Ísland ávinningsins af regluverkinu án þess að taka þátt í endanlegri ákvarðanatöku um þróun þess.

Aftur við hliðið C14

Þegar fluginu var loks aflýst gekkst þú að þjónustuborðinu og spurðir um réttindi þín.

Í stað þess að sætta þig við samlokuna eina og sér vísaðir þú til reglna um farþegaréttindi.

Samtalið breyttist.

Þú fékkst endurbókað flug, hótelgistingu, máltíðir og þá aðstoð sem reglurnar kveða á um.

Ekkert af þessu byggðist á velvild flugfélagsins.

Það byggðist á réttindum sem urðu til í löggjafarferlinu, voru styrkt með dómaframkvæmd og eru í dag hluti af þeim veruleika sem milljónir Evrópubúa, þar á meðal Íslendingar, njóta góðs af.

Þess vegna skiptir stundum meira máli en okkur grunar hvernig reglur verða til.

Jafnvel þegar við stöndum þreytt við flughlið snemma morguns og bíðum eftir svörum.